Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından yayınlanan damızlık sığır işletme yatırımlarına ilişkin tebliğ hakkında bilgi aldığımız Erzincan İl Tarım Müdürü Ali Lek, uygulamaya konulan proje ile bölge illerinde hayvancılığın hızlı bir gelişme trendi yakalayacağını söyledi. Erzincan’da mevcut bir hayvancılık potansiyeli bulunduğunu kaydeden İl Müdürü Ali Lek, projeden Erzincan’daki yatırımcıların en iyi şekilde yararlanması için İl Müdürlüğü olarak her türlü teknik yardımı sağlayacaklarını ifade etti. Erzincan ve diğer illerdeki yatırımcılara seslenen İl Müdürü Lek, projenin uygulaması aşamasında Erzincan’ın yatırımcılara büyük avantajlar sağlayan bir bölge olduğunu söyledi.

Doğu Anadolu Projesi Kapsamındaki Ağrı, Ardahan, Bayburt, Bingöl, Bitlis, Erzincan, Elazığ, Erzurum, Gümüşhane, Hakkari, Iğdır, Kars, Malatya, Muş, Tunceli ve Van illerinde, büyükbaş hayvancılık işletmelerinin kurulmasını, et ve süt üretiminde verimlilik ile kalitenin artırılması ve bölgesel kalkınmayı sağlamaya yönelik olarak üreticilerin, etçi ve kombine ırklarla kuracakları damızlık amaçlı sığır işletme yatırımlarının desteklenmesine ilişkin usul ve esasları belirleyen 2010/4 sayılı Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tebliği 25 Şubat 2010 tarihli resmi gazetede yayınlandı. 

Tebliğ, üreticilerin, Doğu Anadolu Projesi kapsamındaki illerde kuracakları, bireysel veya bir arada yapacakları öz sermayeye dayalı, en az 50 baş ve üzeri kapasiteye sahip projeli etçi ve kombine ırklarla kurulacak damızlık sığır işletme yatırımlarına, 2010-2012 yılları arasında hibe desteği uygulanmasına ilişkin usul ve esasları kapsıyor. 

Proje kapsamında üreticiler tarafından kurulacak işletme projelerinde son onay makamı Tarım ve Köyişleri Bakanlığı olacak.. İl Tarım Müdürlüğü, yatırımların desteklenmesinin idari, mali, mühendislik ve çevresel uygulamalarla uyumlu bir şekilde yürütülmesini ve Karar, bu Tebliğ ve uygulama rehberi kapsamında yapılacak tüm çalışmaların il bazında tanıtılmasını, uygulatılmasını, sekretaryasını ve koordinasyonunu sağlayacak. İl proje değerlendirme komisyonu tarafından uygun görülen uygulama projelerini onaylayacak. Onaylanan projeleri ve hak edişleri Genel Müdürlüğe gönderecek. İl proje yürütme birimi; İl müdürlüğü bünyesinde proje ve istatistik şube müdürlüğü, hayvan sağlığı şube müdürlüğü, destekleme şube müdürlüğü, çiftçi eğitim ve yayım şube müdürlüğü ile il bayındırlık ve iskan müdürlüğü teknik elemanından Valilik oluru ile görevlendirilmesi ile en az beş kişiden oluşturulan birimden oluşacak. İl Proje Yürütme Birimi başvuruların, Karar, bu Tebliğ ve uygulama rehberine uygun incelemesini yaparak hazırladığı raporu İl Proje Değerlendirme Komisyonuna gönderecek, İl düzeyinde yatırımların tamamlanmasına kadar yapılacak iş ve işlemleri il müdürlüğü adına yürütecek. İl düzeyinde proje hazırlanması aşamasında başvuru sahiplerini yatırım konuları ve destekleri hakkında ve proje başvurularının hazırlanması konusunda bilgilendirecek. Yatırımların uygulamasını, kontrol ederek, izleyecek ve değerlendirecek. İl proje değerlendirme komisyonu; Valilik oluru ile vali yardımcısı başkanlığında il tarım müdürü, proje ve istatistik şube müdürü, hayvan sağlığı şube müdürü, çiftçi eğitim ve yayım şube müdürü ve destekleme şube müdürünün katılımından oluşacak.

DESTEKLEMEDEN YARARLANACAKLAR 

Bu Tebliğ kapsamındaki esaslar çerçevesinde başvurusu onaylanarak yeni inşaat yapımı, damızlık gebe düve alımı ve kombine ırklarla kurulacak işletmelerde sabit süt sağım ünitesi ve soğutma tankı alımını birlikte gerçekleştiren gerçek ve tüzel kişiler ile ayrıca işletmesinde başvuru öncesinde destekleme konularındaki bir veya iki yatırımı olup, eksik kalan bir veya iki yatırımları için başvurusu onaylanan ve yatırımı gerçekleştiren gerçek ve tüzel kişiler de desteklemeden yararlandırılacak. Ancak, etçi ırklarla damızlık işletmesi kuranlar sabit süt sağım ünitesi ve soğutma tankı alımı desteğinden yararlandırılmayacak. 

Başvuru yeri, istenecek belgeler ve zamanı
Bu Tebliğ kapsamında yatırım yapmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler, yılı için Genel Müdürlükçe yayınlanacak olan uygulama rehberinde belirtilen usul ve esaslara göre yatırımı yapacağı yerdeki il müdürlüğüne başvuracak. Başvuru sahibi olan gerçek ve tüzel kişiler uygulama rehberindeki şartları taşımak zorundadır. 

Yatırım konuları ve hibe oranları konuları
Bu Tebliğ kapsamında damızlık amaçlı sığır işletme yatırımlarına aşağıda belirtilen konular ve oranlarında hibe desteği uygulanacak.
a) Projede yer alan inşaat yatırımı konusunda, yatırımın gerçekleşme tutarının % 30’ u oranında hibe desteği uygulanacak ve sadece yeni yapılacak kapalı veya yarı açık sistemli ahırları kapsayacak.
b) Projede yer alan hayvan alımı yatırımı konusunda, hayvan alım tutarının % 40’ ı oranında hibe desteği uygulanacak ve sadece alınacak damızlık gebe düve alımını kapsayacak. 

c) Projede yer alan makine alımı yatırımı konusunda, tutarının % 40’ ı oranında hibe desteği uygulanacak ve sadece kombine ırklarla kurulan işletmelerdeki süt sağım ünitesi ve/veya soğutma tankı alımını kapsayacak. 

Yatırım konuları hakkında genel esaslar
Yatırımcı, uygulanacak hibe desteğinden bir kez yararlandırılacak. Yatırım tutarı üst sınırı bütçe imkanları dikkate alınarak gerektiğinde yıl içinde Bakanlıkça belirlenip il müdürlüklerine bildirilecek. Onaylanan yatırım proje tutarının üst sınırını aşan kısmı, aynî katkı olarak yatırımcı tarafından karşılanacak. Her bir proje sahibi sadece bir projesi için hibe desteğinden yararlanabilecek. Yatırımcılar yatırım yerine ipotek koydurtmamak kaydıyla kredi ve vergi teşviklerinden yararlanabilecekler. Yatırımcı proje gereğince yapacağı yapı ve tesislerle ilgili her türlü izinleri yetkili mercilerden almak ve yürürlükteki mevzuat hükümlerine uymak zorundadır. Yapılacak ahırlar kapalı veya yarı açık sistem olacaktır. İnşaat gider kalemleri; kapasiteye uygun ahır, gübre çukuru, yem deposu, silaj çukuru, süt sağım odası ve soğutma sistem odası inşaatlarını kapsayacak. İdari binalar, bakıcı evi, bekçi kulübesi, buzağı kulübesi, arazi düzeltme ve çevre yapıları destekleme kapsamında değerlendirilmeyecek. İnşaatların destekleme hesabında projenin onaylandığı yıldaki bayındırlık birim fiyatları esas alınacak.
Proje kapsamında alımı yapılacak gebe düveler Uygulama rehberinde yer alan teknik şartları taşıyacak. Satışın yapıldığı il/ilçe müdürlüğünce uygunluğu onaylanmış satış belgesi (fatura, müstahsil makbuzu, muhtar onaylı alım satım belgesi) bulunacak. Hibe kapsamında satın alınacak damızlık gebe düvelerin seçimi, masrafları yatırımcıya ait olmak üzere il müdürlüğünce görevlendirilen bir zooteknist ziraat mühendisi ve bir veteriner hekimden oluşan seçim heyetince uygulama rehberinde yer alan teknik ve sağlık şartları doğrultusunda seçilecek. Hibe kapsamında satın alınan damızlık gebe düvelerin beş yıl süre ile satılmayacağına dair taahhütname alınacak. Ayrıca E-ıslah sisteminde destekleme uygulandığı hususu yer alacak. Anne, baba ile çocuklar, eşler ve kardeşler arasında yapılan alım ve satıma konu gebe düveler destekleme kapsamı dışında olacak. Desteklenecek gebe düvenin birim fiyatı, Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü tarafından her yıl belirlenen satış bedelinin % 80 ini geçemeyecek. Hak edişe müracaat edildiği tarihteki Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü fiyatları esas alınacak.
Proje kapsamında yer alan makine alımına ilişkin süt sağım ünitesi ve/veya soğutma tankı, yeni, kullanılmamış, Bakanlıkça deney yapma yetkisi verilmiş kuruluşlardan alınmış olumlu deney raporuna sahip ve mevcut üretim kapasitesine uygun olacak. Bununla birlikte desteklemeden yararlanılması için en az bir adet kalite belgesinin mevcut olması gerekiyor. Seyyar süt sağım ünitesi ve seyyar soğutma tankı hibe desteğinden yararlandırılmayacak. Proje, sabit süt sağım ünitesi ve soğutma tankını kapsayacak şekilde hazırlanabildiği gibi, işletmenin bu ünitelerden herhangi birine sahip olması durumunda sadece diğer ünite için proje hazırlanabilecek. Satın alınacak süt sağım sistemi ve soğutma tankları ile ilgili istenilecek belgeler ve teknik özellikler uygulama rehberinde belirtilecek. Desteklenecek makinelerin birim fiyatı il sanayi ve ticaret müdürlüğü uzmanı, sanayi ve ticaret odası uzmanı ile il müdürlüğünce görevlendirilecek konu uzmanından oluşan fiyat tespit komisyonu tarafından belirlenecek. Destekleme hak edişi düzenlemesinde komisyon fiyatı esas alınacak. 

Yatırıma başlama ve bitirme süreleri
Başvurusu uygun bulunan yatırımcı, uygulama rehberine göre hazırlamış olduğu yatırım projesinin onaylandığı tarihten itibaren projesinde belirtilen süre içerisinde yatırıma başlamak ve bitirmek zorundadır. Termin planındaki sürede tamamlanamayan yatırımlar için asıl sürenin %50’sini aşmamak şartıyla ek süre verilmesi il proje değerlendirme komisyonunun yetkisindedir. Uygulama projesinde yer alan termin planında, hibeye esas olan yatırımların tamamlanma tarihi ek süre dahil aynı yılın 15 Aralık tarihini geçemeyecek. Termin planına göre yükümlülüklerini yerine getirmeyen veya yatırım yapmaktan vazgeçen yatırımcının projesi iptal edilir ve hibe desteğinden yararlandırılmaz. 

Yatırımın ve işletmenin denetimi
İl müdürlüğü yatırım projesinin süresi içerisinde yapılmasını, yatırım konusu yapı ve tesisleri müştereken kontrol etmeye veya ettirmeye yetkilidir. Yapılacak kontrol ve denetimler sonucunda tespit edilen hata veya noksanlıkların, il müdürlüğünce belirlenecek süre içerisinde yatırımcı tarafından giderilmesi zorunlu olduğu yazı ile bildirilir. Yatırımın tamamlanması ve hak edişlerin ödemeleri sonrasında beş yıl süre ile Genel Müdürlükçe belirlenen takvim aralıklarında işletmelerin denetlenmesi il müdürlüklerince yapılır. 

Yatırım başvurularının incelenmesi ve değerlendirilmesi
Yapılan başvurular, on beş gün içinde proje yürütme birimince incelenir ve rapor olarak, proje değerlendirme komisyonuna gönderilir. İncelenen başvurular geliş sırası esas alınarak listelenir. İnceleme raporu, on beş gün içinde proje değerlendirme komisyonunca değerlendirilir. Yatırıma uygun bulunan veya gerekçeli olmak şartıyla ret edilen başvuruları geliş sırasını esas alarak listeleyerek aylar bazında Genel Müdürlüğe bir üst yazı ile gönderir. Merkez proje değerlendirme komisyonu, il proje değerlendirme komisyonlarından gelen raporları on beş gün içinde inceler geliş sırası esas alınarak ve bütçe imkanları dikkate alınarak asıl ve yedek olarak listeler halinde il müdürlüğüne gönderir. İl müdürlüğü, Genel Müdürlükten gelen asıl listelerde yer alan yatırımcılara, uygulama rehberinde yer alan temel kriterlere göre yatırım projesinin hazırlanmasını ve onaya sunulmasını yazı ile bildirir. 

Hak Edişler
Yatırımcı tamamlanan yatırımları için dilekçe ile il müdürlüğüne başvurur. Hak edişler proje yürütme birimince yerinde incelenerek hazırlanır. Onaylanan projelerde her üç yatırım da yer almışsa ve tamamı gerçekleşmiş ise tek hak ediş, sadece inşaatın tamamlanması ve süt sağım ünitesi ve soğutma tankının montajı birlikte gerçekleşmişse birinci hak ediş şeklinde, hayvan alımı gerçekleştikten sonrada ikinci hak ediş düzenlenir. Sadece bir yatırım konusunun gerçekleşmesi halinde hak ediş düzenlenmez. Etçi ırklarla yeni kurulacak damızlık işletmelerinde inşaat yatırımı tamamlandıktan sonra birinci hak ediş, damızlık hayvan alımı gerçekleştikten sonra ikinci hak ediş düzenlenir. Ödemeler ikinci hak ediş hazırlanmasından sonra bir defada yapılır. Onaylanan proje iki yatırım konusunu içeriyorsa hak edişler etap etap düzenlenebilir. Ödemeler yatırım tamamlandıktan sonra bir defada yapılır. Onaylanan proje sadece hayvan alımını esas alıyorsa hayvan alımı gerçekleştikten ve işletmeye getirildikten sonra hak ediş düzenlenir. İnşaat hak edişlerinde Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, il müdürlüklerinden en az bir konu uzmanı teknik elemanın imzası bulunması zorunludur. Hayvan alımları için düzenlenecek hak edişlerde bir zooteknist ziraat mühendisi ve bir veteriner hekimin işletmede yapacağı kontrol sonrasında verilecek raporun esas alınması zorunludur.

Hak ediş icmallerinin düzenlenmesi ve destekleme ödemesine esas çalışmalar
Proje yürütme birimince uygulama rehberindeki kriterlere göre hazırlanan hak edişler il müdürlüğü onayına sunulur. Ödemeye uygun bulunan hak edişler için uygulama rehberinde yer alan ödeme icmal cetveli düzenlenerek onaylanır ve beş iş günü içinde Genel Müdürlüğe gönderilir. Desteklemede öngörülen bütçe miktarını aşmamak şartı ile gelen icmaller Genel Müdürlükçe değerlendirilerek yatırımcıya ödeme yapılmak üzere bankaya gönderilir.
Ödemeler Banka aracılığıyla yapılır. Bu Kararın uygulanması ile ilgili olarak Banka’ya destekleme tutarının % 0,2’si oranında hizmet komisyonu ödenir. 

Desteklerden yararlanamayacak olanlar
Bu Tebliğ kapsamındaki hibe desteklerinden kamu kurum ve kuruluşları ile ortaklıkları yaralanamaz. 

Denetim, haksız ödemelerin geri alınması ve hak mahrumiyeti
Bu Tebliğde yer almayan teknik konularda uygulama rehberi, genelgeler ve talimatlar uygulanır. Ancak tebliğde, uygulama rehberinde, genelgelerde ve talimatlarda yer almayan hususlarda taşrada oluşacak problemlerin çözümünde, yürürlükteki mevzuat çerçevesinde kalmak koşulu ile il müdürleri yetkilidir. Destekleme ödemeleri ile ilgili hususlarda denetimi sağlayacak tedbirleri Bakanlık alır. Haksız yere yapılan destekleme ödemeleri, ödeme tarihinden itibaren 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51 inci maddesinde belirtilen gecikme zammı oranları dikkate alınarak hesaplanan kanunî faizi ile birlikte geri alınır. Haksız ödemenin yapılmasında ödemeyi sağlayan, belge veya belgeleri düzenleyen gerçek ve tüzel kişiler, geri alınacak tutarların tahsilinde müştereken sorumlu tutulurlar. Kararla belirlenen destekleme ödemelerinden, idarî hata sonucu düzenlenen belgelerle yapılan ödemeler hariç, haksız yere yararlandığı tespit edilen üreticiler, beş yıl süreyle hiçbir destekleme programından yararlandırılmazlar. 

Kemal Arduç